آشنایی با بخش مراقبت های ویژه

 

 

 

 

مـراقبـت‌هـاي ويـژه شـامـل كليـه مـراقبـت‌هاي حساس وابسته به زندگي بيماراست. به عبارت دقيق‌تر مي‌توان گفت كه مراقبت ويژه، مراقبت از بيماران مبتلا به بيماري‌هاي حاد مخاطره آميز حيـات، تحـت نظـرمـاهرترين پرسنل همراه با وســايـل و  امكـانـات پيشـرفتـه اسـت. امـروزه بخش‌هاي مراقبت ويژه از شكل مراقبت ويژه عـمــومـي خـارج شـده و بـه صـورت واحـدهـاي اختصاصي جهت مراقبت از بيماران مبتلا به يك اختـلال مشتـرك تبـديـل شـده‌اند، مانند ICU داخلي، ICU جراحي، ICU جراحي اعصاب، ICU جــراحــي قلـب، ICU سـوختگـي، ICU نوزادان و ICU كودكان.


تاريخچهِ تاسيس ICU به جنگ جهاني دوم برمي‌گردد. در آن زمان پزشكان به اين نتيجه رسيدند كه مجـروحـان بـدحـال بـايستـي بـه طـور مجـزا، مـداوم و دقيـق مـورد مـراقبـت قـرارگيـرنـد. بـه اين دليل در بيمارستان‌هاي خط مقدم اقدام به تأسيس بخش‌هاي مراقبت ويژه كردند و براي اين بخش‌ها پرستاراني را انتخاب كردند كه داراي مهارت كافي و تجربه زياد بودند.
با توجه به اينكه اين مراقبت‌ها نياز به صرف هزينه زياد و پرسنل بسيار ماهر دارند، از همان زمان تصميم گرفته شد كه بيماران را بر اساس نيازهاي مراقبتي به پنج گروه طبقه بندي كنند و آن دستهرا  كه داراي وضعيت خطرناك هستند در بخش مراقبت ويژه بستري كنند:
1Intensive care-: در اين گروه بيماراني قرار مي‌گيرند كه بسيار بدحال بوده و  قادر به انجام هيچگونه مراقبتي از خود نيستند و در ضمن سيستم‌هاي حياتي بدن آن‌ها مختل شده است.
خصوصيات اين بيماران عبارت است از:
الف) كليه بيماراني كه تحت اعمال جراحي بزرگ قرار داشته و متعاقب آن يك يا چند ارگان اصلي بدنشان دستخوش اختلال و تغييرات حاد شده است.
ب) بيمـارانـي كه جهت تنفس، نياز به راه هوايي مصنوعي دارند، خصوصا آن هايي كه بايستي به ونتيلاتور وصل شوند.
ج)بيماراني كه وضعيت قلب و عروق آن‌ها متعاقب وضعيت‌هاي بحراني و اورژانس مثل شوك و خونريزي شديد، مختل شده است.
د) بيماراني كه مبتلا به عفونت‌هاي شديد به خصوص سپتي سمي هستند.
ه)بيماراني كه متعاقب ضربه مغزي يا اعمال جراحي مغز، داراي وضعيتي ناپايدار هستند.
2Intermediate Care -: بيماراني در اين گروه قرار مي‌گيرند كه نياز به مراقبت‌هاي پزشكي و پرستاري زيادي دارند، ليكن وضعيت آن‌ها حاد و بحراني نيست.
3Self Care -: اين گروه از بيماران افرادي هستند كه قادر به مراقبت از خود بوده، لذا به زودي مرخص شده و به منزل مي‌روند.
4long term care -: اين بيماران افرادي هستند كه مبتلا به بيماري‌هاي مزمن بوده و قادر به مراقبت از خود نيستند، لذا به مدت طولاني بستري مي‌شوند.
5Outpatient Care -: در اين گروه بيماران سرپايي قـرار مـي‌گيـرنـد كـه بعـد از معـالجـه در درمـانگـاه‌هاي سرپايي به منزل مي‌روند.
انواع بخش‌هاي مراقبت ويژه در بيمارستان عبارتند از: مـراقبت ويژه داخلي، مراقبت‌هاي ويژه جراحي، مراقبت ويژه جراحي اعصاب و ستون فقرات، مراقبت ويژه تنفسي، مراقبت ويژه اونكولوژي، بخش مراقبت ويژه قلبي و بخش مراقبت ويژه كودكان و نوزادان .

مراقبت ويژه كودكان (Pediatric Intensive Care Unit)
اين بخش براي پذيرش و مراقبت از كودكان بيماري كــه داراي مـشـكــلات درمــانــي داخـلــي، جــراحــي بــه خصـوص تشنـج و خونريزي داخلي هستند، در نظر گرفته شده اين بخش جهت مراقبت كودكاني كه در وضعيت بحراني به سر مي‌برند تدارك ديده مي‌شود. اولويت روابط برون بخشي مراقبت ويژه، با واحد اورژانـس، بخـش‌هـاي اعمـال جـراحـي و بستـري است. در اين بخش مانند بخش مراقبت‌هاي ويژه بزرگسالان شرايط فيزيكي و وضعيت عمومي بدن بيمار مرتبا كنترل و ثبت مي‌شود. در اين بخش cardiac monitoring، pacemaker، ساكشن، اكسيژن مركزي، چادر اكسيژن و دستگاه تنظيم تنفس و ساير وسايل لازم جهت بروز وضعيت احتمالي آماده مي‌شود. نوزادان و كودكاني كه در اين بخش بستري مـي‌شوند، معمولا دچار ناهنجاري‌هاي مادرزادي شديد، حملات آسمي، برونشيت پنوموني حاد، كوما، تشنج، مسموميت، ضربه يانارسايي قلبي – ريوي هستند.
امروزه مي‌توان كودك را بعد از توقف تنفس، ضربان قلب يا فعاليت مغز زنده نگه داشت و يكي از مزاياي بخش‌هاي ويژه، اين است كه در مواقع بسيار بحراني يا قبل از رسيدن به اين مراحل حالات كودك شديدا كنترل شده و براي نجات وي اقدام مي‌نمايند.

مراقبت ويژه نوزادان (Neonatal Intensive Care Unit)
ايـن بخـش در بيمارستان‌هايي كه داراي ظرفيت كمي هستند، در سطح دوم ارجاع و نيز در كليهِ بيمارستان‌هايي كه داراي بخش اعمال زايمان هستند، پيش بيني مي‌شود. بيمارستان‌هاي كوچك محلي يا بيمارستان‌هاي شهرستان به لحاظ ضرورت پيش بيني بخش اعمال زايمان بايد حداقل داراي يك اتاق مراقبت ويژه نوزادان در قسمت مراقبت از نوزادان مشكوك باشند.
ايـن بـخـش داراي تسهيلات تهويه نوزادان و مانيتورينگ و الكتروشوك براي احياء نوزاد و ساير تسهيلات درماني ويژه خواهد بود. اولويت ارتباط برون بخشي مراقبت ويژه نوزادان با بخش اعمال زايمان و اورژانس و بخش بستري زنان و زايمان است.

محيط فيزيكي بخش مراقبت ويژه 
محل و موقعيت فيزيكي بخش ICU بسته به نوع بيماراني كه درآن بستري هستند، متفاوت است. مثلاً  ICU جراحي حتما بايستي نزديك اتاق عمل و بخش جراحي باشد يا بخش CCU حتما نزديك بخش قلب باشد. به طور كلي بهتراست بخش‌هاي مراقبت ويژه در محلي باشد كه قابل دسترسي بوده و سريعا بتوان در مواقع اورژانس به آن دست يافت. تعداد ‌تخت‌هاي ICU نبايد كمتر از 6-5 و بيشتر از 15-12 تخت باشد.
از نظر ساختماني، طرح بخش بايستي به صورت نيم دايره يا نعلي شكل باشد، به نحوي كه ايستگاه پرستاري در وسط آن قرارگيرد تا پرستاران به كليه بيماران احاطه داشته باشند.
از نظر پيشگيري از سرايت عفونت و ايجاد يك محيط خصوصي براي بيماران، هر تخت ICU بايستي در يك اتاقك مجزا قرار داشته و اين اتاقك‌ها توسط يك ديوار شيشه اي با پرستار فاصله داشته باشد.
تـحـقيقات اخير نشان داده است كه چنانچه اتاق‌ها ، پنجره‌اي به طرف بيرون داشته باشند، بيمار تحريكات حسي طبيعي را از محيط دريافت مي‌كند و در نتيجه ميزان افسردگي و محروميت از تحريكات حسي در اين افراد كمتر مي‌شود. چنانچه تعبيه پنجره ميسر نباشد، استفاده از تقويم، ساعت، پوستر و عكس نيز مؤثر است.

با تجهيزات بخش مراقبت ويژه بيشتر آشنا شويم
از نظر وسايل موجود در هر اتاقك، مي‌توان تخـت بيمار، ساكشن، خروجي گازهاي طبي، پايه سرم و مانيتورينگ را نام برد. تمامي وسايل بايد به گونه اي چيده شوند كه پرسنل به راحتي بتوانند در اتاق كار كرده و دسترسي كافي به بيمار و وسايل داشته باشند.
بـالاي تخـت بيمـار بـايستـي از فضـاي كـافـي جـهـت لوله گذاري بيمار برخوردار باشند. در ورودي نيز بايد به شكلي باشد كه بتوان به راحتي بيمار را  با تخت ووسايل آن داخل يا خارج كرد.
در بخش نيز بايستي دفيبريلاتور، ونتيلاتور، تــرالـي داروهـا و وسـايـل اورژانـس، انـواع لـولـه تــــراشــــه اســتــــريــــل در ســــايــــزهـــاي مـخـتـلـــف، لارنگوسكوپ، برونكوسكوپ موجود باشد .
در ايستگاه پرستاري بايد مانيتورينگ مركزي وجود داشته باشد كه مجهز به سيستم اخباري بوده و در مواقع خطر و تغيير علائم حياتي بيمار، آلارم بزند. علاوه بر مانيتورينگ، سيستم‌هاي ديگري جهت اندازه‌گيري BP, P, CVP , PCWP  وdripper جهت تنظيم قطرات سرم‌هاي وريدي و خـون لازم اسـت. مـحل استراحت پرستاران بـايستي در محلي نزديك بخش و در دسترس باشد. از نظر تعداد تخت به ازاء هر 100 تخت بيمارستان ، يك تخت براي ICU در نظر گرفته مي‌شود.

پرسنل بخش مراقبت ويژه 
بـخــش‌هــاي مــراقـبـت ويـژه بـايـد داراي يـك مسئـول بـاشـد. مسئـول بخـشICU معمـولا يـك مـتـخصص بيهوشي و مسئول بخش CCU يك متخصص قلب است. از نظر پرسنل پرستاري، در بخش‌هاي  ICU به ازاء هر بيمار، يك پرستار لازم است ولي در بخش‌هاي CCU به ازاء هر 3-2 بيمار، يك پرستار كافي است. علاوه بر اين، ايـن بـخـش‌هـا بايد به اندازه كافي خدمه داشته بــاشــد. پــرسـتـار بـخـش ICU، بـايـد حـتـمـا نـحـوه گذاشتن لوله تراشه ، اصول CPR و طرز كار با دستگاه ونتيلاتور رابداند.
نـقـــش مـــراقـبــت پــرسـتــاري در بـخــش‌هــاي مـراقبـت ويـژه در درجـه اول اهميـت قراردارد. ارتـبــاط تخصصـي بـا مسئـولان پـزشكـي بخـش ازجــمــلـــه مـتـخـصـصــان بـيـهــوشــي بــه صــورت حضوري يا ارتباط تلفني بايد امكان پذير شود. دستورالعمل و حدود اختيارات كادر پرستاري بــايــد كــامــل و در مــواقــع بــروز مــوقـعيـت‌هـاي خطرناك چاره ساز باشد.
ارتـبـاط قـسـمـت سـانـترال بخش پرستاري با مانيتورهاي علائم حياتي به تنهايي كافي نيست، بلكه ارتباط درون‌بخشي بايد به صورت حضور بر بالين بيمار تأمين شود. در بخش‌هاي مراقبت ويژه، مراقبت مستقيم از هر بيمار توصيه شده است و حداكثر درصورت عدم امكان تأمين يك پـرسـتـار براي هر بيمار در هر شيفت، براي دو بيمار بايد يك پرستار با تجربه پيش بيني شود. تـوجـه بـه نكات ايمني بيمار، وضعيت روحي، نيازهاي جسمي او، آشنايي كامل با تجهيزات با بـرقـراري روابـط درون بـخـشـي مـنـاسـب تـأمين مي‌شود. بنابراين روابط كاركنان اعم از پزشك وپرستار و سايركاركنان اداري بايد درحد عالي و بـه عـنـوان يـك تـيـم انـسـجـام يـافـته برقرار شود. بـخـش‌هـاي مراقبت‌هاي ويژه به وسيله بخش مديريت پرستاري با سرپرستي يك سرپرستار اداره مـــي‌شـــود. ســـرپـــرسـتــار بـخــش مــراقـبــت بـرحـسـب وسـعـت بـخـش و بـيـمارستان ممكن است به مدير پرستاري يا معاون او گزارش دهد.
در بـيـمارستان‌هاي بزرگ ارتباط سرپرست بخش مراقبت ويژه به صورت غير مستقيم و از طــريــق مـعــاونــت پــرسـتــاري انـجـام مـي‌پـذيـرد. سـرپـرستـار بخـش بـرحسـب وسعـت و بـزرگي وكوچكي بخش مراقبت ويژه ممكن است تمام وقت خودرا به وظايف مديريت  اختصاص دهد يــا در صــورت مـحــدوديــت تـخــت‌هــا بـه امـور پرستاري و مراقبت از بيماران نيز بپردازد.
 ‌كـلـيـهِ بـخش‌هاي مراقبت ويژه داراي مدير پـزشـكـي تـمام وقت و يا نيمه وقت هستند. در بـيـمـارستان‌هاي آموزشي، بخش مراقبت ويژه بــايــد داراي رزيــدنـت ارشـد بـاشـد. نـظـارت بـر مناسبت‌هاي باليني و رويه‌هاي پزشكي بر عهده رزيدنت ارشد است.
در بخـش‌هـاي مـراقبـت ويـژه كه داراي 6-4 تـخــت هـسـتـنــد، ســرپــرسـتــار در حـدود 60% از كارخود را معمولا به وظايف اداري و 40% آن را صـــرف انــجـــام خــدمــات بــالـيـنــي مــي‌كـنــد. در بخش‌هاي مراقبت ويژه بزرگ‌تر، براي خدمات باليني يك نفر پرستار بايد كمك‌هاي لازم را از نظر بررسي وضعيت بيماران  به سرپرستار بخش  ارائه دهد.
علاوه بر پايه تحصيلات مذكور، كارشناسان پرستاري اين بخش بايد داري سابقه آموزشي كافي در مراقبت‌هاي ويژه باشند. بر حسب موقعيت بيمارستان ممكن است از وجود پرستاران فوق ديپلم پرستاري يا بهياران نيز استفاده خدمتي به عمل آيد، در اين صورت نيز آموزش و تجارب تخصصي لازم است. منشي بخش علاوه بر وظايف اداري خود بايد مدير يا سرپرست بخش را نيز در وظايف اداري و منشي‌گري ياري دهد.
پرستار بخش‌هاي مراقبت ويژه، علاوه بر آموزش آكادميك بايد داراي آموزش تخصصي بخش‌هاي مراقبت ويژه باشد. طراحي بخش‌هاي  مراقبت ويژه معمولا به نحوي است كه دسترسي فوري به بيمار و مشاهده از محل استقرار پرستار و حتي از اتاق‌هاي ديگر را امكان پذير مي‌سازد. جداسازي بيماران به خصوص توجه به عدم نفوذ صداهاي مزاحم به درون اتاق‌هاي ساير بيماران لازم است.
به دليل شرايط حاد بيماران و فوريت مراقبت‌هاي مورد نياز، بخش‌هاي مراقبت ويژه غالبا متشنج است. نيـاز بـه پرستار با تجربه در اين بخش‌ها و باركاري پرستاران و كمبود نيروي انساني پرستاري، هميشه چشمگير و از مشكلات اساسي و مهم اين بخش‌ها به شمارمي رود.
بنابراين سختي كار در اين بخش‌ها ايجاب مي‌كند امور استخدامي و كارگزيني بيمارستان، قدرت جذب لازم را در اين بخش ايجاد كند.  پرستاران شاغل در مراقبت‌هاي ويژه به قلمرو و حدود وظايف خود تسلط كامل دارند. آن‌ها با گروه پزشكان روابط كاري مطلوبي ايجاد مي‌كنند. با اين حال به دليل فوريت‌هاي آني ممكن است از نظر در اختيار داشتن كليه تسهيلات و امكانات به خصوص دچار استرس‌هاي كاري و عصبي شوند. در بيمارستان هايي كه داراي بناي قديمي اند و ارتباطات درون بخشي و برون بخشي به صورت صحيح برنامه ريزي نشده است، مشكل كاري و گردش امور اين بخش‌ها عامل مهمي در ايجاد مشكل براي كاركنان است. اين نقيصه موجبات تلاش خارج از اندازه و خستگي نيروي انساني را فراهم مي‌آورد.
مراقبت هايي كه به صورت عادي توسط پرستاران اين واحد براي بيماران صورت مي‌گيرد، عبارتند از:
1- مراقبت از سيستم گوارشي، 2- مراقبت از چشم، 3-مراقبت از پوست، 4- محافظت از كاتترهاي شرياني و وريدي، 5- مرطوب نمودن هواي دمي، 6- مراقبت از مجاري ادراري، 7- تخليه ترشحات از مجاري هوايي،8-فيزيوتراپي اندام، 9-كمك به خواب واستراحت،10- حمايت رواني از بيمار، 11- محافظت بيمار از صدمات. 

شرح وظايف تخصصي پرستار در بخش مراقبت هاي ويژه عمومي (ICU)
علاوه بر وظايف عمومي، وظايف تخصصي پرستار در بخش مراقبت هاي ويژه عمومي با تكيه بر رعايت منشورحقوق مددجو و مبتني بر فرايند پرستاري و استانداردهاي مراقبتي به شرح زير است:
1-پذيرش و تحويل بيمار و مدارك بيمار
2-مانيتورينگ كامل سيستم‌هاي حياتي بيمار شامل علا يم حياتي ، قلب – تنفس – اعصاب مركزي و محيطي، ثبت آن‌ها و گزارش موارد غير طبيعي.
 3-انجام معاينات فيزيكي لازم، ثبت آن‌ها و گزارش موارد غير طبيعي
4-  تعيين سطح هوشياري و بررسي GCS
5-  حفظ و مراقبت درست از راه هوايي، تهويه، اكسيژناسيون و انجام اينتوباسيون در موارد ضروري
6-  آموزش و تشويق مددجو به سرفه و تنفس عميق
7-  اتصال آرترلاين ( راه شرياني ) بيمار به وسايل مربوطه
8-گرفتن نمونه خون شرياني و ساير ترشحات بدن طبق نظر پزشك
9-بررسي آزمايشات روتين بخش مربوطه و گزارش موارد ضروري به پزشك
10-برنامه ريزي، اجرا و ارزيابي برنامه مراقبت كامل از پوست
11-مراقبت از مددجويان دچار اختلالات حسي حركتي به منظور تشخيص و پيشگيري از عوارض بي‌حركتي
12-بررسي مددجو در نحوه استفاده از وسايل مصنوعي، پروتزها و كمكي
13-  تنظيم و كنترل عملكرد وسايل و تجهيزات پزشكي مورد استفاده جهت بيمار
14-  همكاري با تيم درمان در انجام فرآيندهاي تشخيصي، درماني و توانبخشي
15-  انجام فرآيند تغذيه مددجو از طريق لوله هاي گوارشي و T.P.N
16-تنظيم و كنترل پارامترهاي دستگاه ونتيلاتور با توجه به وضعيت تنفسي مددجو
17- اجراي اصول مراقبت و همكاري در جداسازي بيمار از ونتيلاتور خارج كردن لوله تراشه – با نظر پزشك، انجام اكسيژن درماني با توجه به شرايط مددجو
18- مــــــانـــيــتـــــوريــنـــــگ قــلـــــب، تــشــخــيـــــص ديس‌ريتمي‌هاي مختلف، اطلاع به پزشك در صورت لزوم و انجام اقدامات فوري در صورت بروز ديس ريتمي هاي خطرناك
19-تنظيم و به كارگيري دستگاه  D.Cشوك در موارد ضروري
20-انـجــام حـمــايــت هــاي روانـشـنــاخـتــي از بيماران و خانواده بيمار
21- انجام ساكشن ترشحات راه هاي هوايي از طــريــق دهــانــي و تــراكـيــاسـتــومـي لـولـه تـراشـه، orotracheal،  nasotracheal
22-تعيين نيازهاي آموزشي و مشاوره با بيمار و خـانـواده بيمـار و ارائه آموزش هاي لازم در مراقبت از خود
 23-ارزيـــابـــي عـمـلـكـــرد IABP،  NGT، chest tubeسوند فولي، پيس ميكر، لوله تراشه و انواع درن‌ها و ثبت ،و گزارش موارد غير طبيعي
24- كـنـتــرل فـشـار وريـد مـركـزي)C.V.P ( و بـرقـراري ميـزان جـريـان داروهـاي مـورد نيـاز با توجه به تجويز پزشك. 
 25-انـجـــام اقـــدامـــات ضــروري بــه مـنـظــور پيشگيري از عفونت هاي بيمارستاني ( آموزش و پژوهش)
26-  آرام سازي محيط فيزيكي، كنترل دما و نور، سر و صداي محيط و ساير عوامل محيطي و تامين شرايط استراحت به آرامش بيمار
27- تنظيم ميزان محرك هاي حسي به منظور تقويت حسي بيمار
28- انجـام مـراقبـت هـاي پـرستـاري ويـژه بـه هنگام بروز اختلالات شعوري همچون هذيان – توهم – بي‌قراري حركتي
29- ثبت دقيق و گزارش كليه اقدامات انجام شده

برای دانلود فایل ppt این مطلب ابنجا کلیک کنید آشنایی با بخش ویژه

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *